lernci

Երկար ժամանակ է ինչ այս գաղափարը խմորումների մէջ է եւ վերջապէս հասունացել է պահը կազմակերպելու համար այս առաջնութիւնը։
Արդէն իսկ կան ձեւաւորուած թիմեր, ովքեր նախնական ցանկութիւն են յայտնել մասնակցելու առաջնութեանը։
Եթէ կան մադիկ, ովքեր կամենում են թիմ ներկայացնել, կարող են կապուել իմ կամ Ալիկ Օհանջանեանի հետ։
Մնացած կազմակերպչական մանրամասները կախուած են թիմերի քանակութիւնից։
Նորութիւնների մասին լրացուցիչ կը գրեմ։

- Պարի օր ախպեր, հի՞նչ կա չկա:
- Պան չէ, հաւայի, պարապ-սարապ: Տու ասի:
- Ես էլ սովորական էլի, լա օզում եմ քինամ Ռուսաստան:
- Դուզ էլ անում ես, մնում ես ստեղ հինչ անես, մի ճար իներ ես էլ կը քինայի:

Ժամանակն է շտկում մտցնել:
Գնացողը ճիշտ չի՛ անում: Ձեզ յոյս մի տուէք:
Գնացողը պէտք է հաստատապէս իմանայ, որ գնալով նա խօստովանում է, որ թոյլ է եւ ի զօրու չէ թեկուզ եւ զրկանքներով պայքարել իր Հայրենիքի համար, շենացնել այն:
Բոլորս մեր շրջապատում գիտենք շատ շատ մարդկանց, ովքեր եռանդով աշխատում եւ մաքառում են իրենց հայրենիքում, շենացնում այն՝ առանց գողութեան, առանց խաբելու, առանց քցելու:
Հալալ քրտինքով ապրող մարդ է,- ասում ենք նմաններին մենք:
Ուրէմն հնարաւոր է, ջանա՛լ է պէտք:
Հայրենիքը հէնց այնպէս նուեր չի տրւում. հայրենիքի համար պէտք է մաքառել, պէտք է պայքարել. ոչ թէ սպասել, որ ամէն ինչ գեղեցիկ լինի... եւ չլինելու դէպքում թռնել այդ պատասխանատւութիւնից...
Գնացողը ճիշտ չի՛ անում:
Գնացողը պակաս է այն զինուորից, ով սահմանին կանգնած իր կեանքն է վտանգում՝ մնացողների համար: Գնացողը մեղաւոր է այդ զինուորի առաջ: Նա պէտք է գլուխը կախ քցի եւ ամաչի, երբ տեսնի այդ պատանուն,...
Այս պահին, երբ ես գրում եմ այս տողերը, ինձանից էլ փոքր պատանիներ սահմանին մի քանի տասնեակ մետր հեռաւորութեան վրայ յսկում են թուրքին, անառիկ պահելով մեր սահմանը:

Համախմբուենք:
Համախմբուել չի՛ նշանակում միասին գնալ որևէ քաղաքական ուժի ետեւից, ով կարողանում է գեղեցիկ խօսքեր ասել հրապարակահարթակներից:
Համախմբուել այսհուհետ կասենք միասին գործելուն, միասին շենացնելուն:
Միասին որևէ արտադրանք հիմնելուն: Միմեանց ձեռք մէկնելուն:
Միասին խոտը յնձելուն, այգին վարելուն, բերքը հաւաքելուն:

Մի օր բոլորդ կը վերադառնաք, ես ձեր ցաւը տանեմ, բայց մի՛ ուշացրէք...

Մայիսեան տոների առանցքային իրադարձութիւններից մէկն էլ Շուշիի ազատագրման օրն է:
Թէ ինչ մեծ դեր ունի այս իրադարձութիւնը մեր պատմութեան մէջ, շատերն են գրել, թէ ինչպիսի խիզախութիւն, տոկունութիւն են դրսեւորել մեր զինուորներն այն ազատագրելու ժամանակ, շատերս ենք լսել... Շուշին ազա՜տ է, պապեր... այդ օրը բացականչում էր Վարդանը ազատ Շուշիում...
Եւ ահա, յաղթանակի շարունակութիւնն էլ դրա ամրագրումն է: Կառուցել, շենացնել, բնակեցնել այդ արծուանիստ բարձունքը...
Հայութեան միասնութեան շնորհիւ սկսուեցին կառուցուել պատերազմի փլատակների տակ մնացած մեր քաղաքները՝ այդ թւում Շուշին:
Շատ հայորդիներ հեռաւո՜ր, հազարաւո՜ր կիլոմետրերից թողեցին իրենց բնակավայրերը եւ վերադարձան ազատագրուած հող՝ շենացնելու համար իրենց հայրենիքը, բուժելու, մաքրելու համար հայրենիքի այդ հողակտորը, արմատաւորուելու այնտեղ՝ սրբագրելով իրենց եղբայրների զոհաբերութիւնը:

Հայրենիքի շենացման այս խոշորածաւալ ծրագրերի շարքում իր համեստ ներդրումն ունի նաեւ Նարեկացի արուեստի միութիունը, որի գործունեութեան, առաքելութեան մասին շատերը լսել են Երևանում, բայց ոչ շատերը գիտեն, որ Նարեկացին ունի իր մասնաճիւղը նաեւ Շուշիիում:
Մշակութային մի լուսաւոր օջախ, որ իսկապէս մի կրակ է, որից դուրս են հորդում տարբեր ստեղծագործողների աշխատանքների արձակած լոյսերը եւ մաքրում, վեհացնում են մարդկային հոգին:
Եւ ահա Մայսիսի 10-ին անսպասելի մի իրադարձութիւն տեղի ունեցաւ Շուշիի Նարեկացիում:
Շէնքի վերնահարկում, որ անչափ գողտրիկ մի անկիւն է, տեղադրուած էր մի դաշնամուր, եւ մի քանի տասնեակ մարդիկ ունկնդրում էին մի հայ երիտասարդի եւ հայուհու:
Էլ չերկարացնեմ. այդ երեկոյ Շուշիում ելոյթ էին ունենում Տիգրան Համասեանը եւ Լուսինէ Ազարեանը:
Այս երկուսին ճանաչողների համար թերեւս պէտք չէ շարադրել ինչ որ բառեր, որպեսզի նրանք իմանան թէ ինչ էր տեղի ունեցել այնտեղ:
Իսկ չճանաչողներին առաջարկում եմ նրանց ծանօթանալ ստորեւ տեղադրուած տեսանիւթերից.





Հիմա կարծում եմ պատկերացրեցիք ինչպիսի քամիներ էին սաւառնում այդ օրը Նարեկացիում, եւ ինչպիսի թեթեւութեամբ էին այդ քամիները մտնում ներկաների հոգիները, ալեկոծում այն, յետոյ խաղաղեցնում, բարձրացնում, վեհացնում,...

Անչափ շնորհակալութիւն բոլոր-բոլորին, ովքեր այս երաժշտական բարձր արուեստով հարուստ գեղեցիկ երեկոն պարգեւեցին շուշուեցիներին եւ այլ վայրերից ժամանած ներկաներին:

Մայիսի 9-ը մեր համար մեծ տոն է: Մեր հարազատները հաւաքւում են մեր տանը՝ շնորհաւորելու տատիկիս յաղթանակի օրուայ կապակցութեամբ: Քեֆ, ուրախութիւն, երգ, պար... սա արդէն բարի աւանդոյթ է դարձել:
Այս մայիսի 9-նը ուներ մի յաճելի անակնկալ:
Յանկարծ մեզ հիւր եկան Գորիսի քաղաքապետ Նելսոն Ոսկանեանը եւ մեր տարածաշրջանի պատգամաւոր Հայկ Գրիգորեանը:  Եկան, շնորհաւորեցին տատիկին յաղթանակի օրուայ կապակցութեամբ, կենացներ խմեցինք, եւ սրճի ներքոյ յաճելիօրէն զրուեցինք ամենատարբեր թեմաների շուրջ:
Ուզում եմ շնորհակալութիւն յայտնել մեզ այցելողներին, եւ ուզում եմ որ այս մոտեցումն ունենան նաեւ մեր երկրի միւս քաղաքական պաշտոնեաները: Օրինա՛կ վերցրէք մերոնցից:

Էդ պանը տենց մի ըրայ, տրա հետի պիտի էն պանը տինես վիրան, վեր մի պան տառնայ․․․

Արտայայտութիւնը ես գրեցի բարբառով, բայց դէ գրականով էլ համարժէք կարող ենք ձեւակերպել։
Ասածս ինչ է, էդ «պան»-ը, որ ասում ենք, իրականում փոփոխական է, որ կարող է ընդունել տարբեր արժէքներ։ էս աւելի շատ ծրագրաւորմանը քիչ թէ շատ առընչուած մարդիկ կը հասկանան։
Ու մի բան էլ,․․․ «պան»-ի կիրառումը օգնում է նաեւ ունենալ երեւոյթների մոտեցման ընդհանրական յատկութիւնը։ Այսինքն, երբ որևէ հարցի մենք մոտենում ենք ընդհանուր, առանց մասնաւորացնելու։
Օրինակ վերեւում դրուած նախադասութիւնը կարող է լինել հետեւեալ տարբեր ձեւերով․

Էդ մեխելն էդպէս մի արա, դրա համար պիտի էն փայտը դնես վրան, որ ամուր դառնայ․․․

Կամ
Էդ հատվածն էդպես մի արա, դրա համար պիտի զայրոյթդ դնես վրան, որ գեղեցիկ դառնայ․․․

Եւ այլն․․․

Սհենց պաներ։

- Տէ՜ր ողորմեա,- դահլիճն ամբողջութեամբ կլանուած էր մի աստուածային մեղեդիով, որ կտրել էր ներկաներին իրականութիւնից եւ նրանց տեղափոխել մի այլ աշխարհ․․․

- Իսկ հիմա այս հատուածը լսեցէք,-ասացի։ - Ծովափի աւազները անթիւ են, ասում է, բայց դրանք ծնունդ եւ աճում չունեն, իսկ իր մեղքերից ամէն մէկը նոր ցաւեր է բերում։ Եւ տեսէք, թէ ինչպէ՜ս է աղաղակում նա, ինչպէս է յիշեցնում մեղքերի շարանը իր ղողանջաձայն զանգակատնից․

Ոմն եւ ծնունդք իւր,
Ոմն եւ շառաւիղք իւր,
Ոմն եւ բիծք իւր,
Ոմն եւ արկածք իւր,
Ոմն եւ փուշք իւր,
Ոմն եւ արմատք իւր,
Ոմն եւ ․․․

Եւ այսպէս, մոտաւորապէս երկու էջ,- ընդհատեցի։
- Շարունակեցէ՜ք, շարունակեցէ՜ք,- պահանջեց նա անհամնբեր, կարծէս սրտնեղելով, որ ընդհատեցի։ - Սա հէնց այն երաժշտութիւնն է, որ ասում էիք․ տանում է իր մեղեդառիթմային ընթացքով․․․
Ու ես շարունակեցի կարդալ, շեշտելով իւրաքանչիւր «ոմն»-ը։ Բայց դեռ չէի վերջացրել, երբ նա նորից անհամբեր մի շարժում արեց եւ ինքն ընդհատեց ինձ․
- Չէ՜, դա անկարելի բան է, անհաւատալի է։ Բանաստեղծական պարադոքս է դա։ Դա իսկապէս մեղեքրի ղողա՜նջ է։ Յսկայական մի զանգ յնչում է անըդհատ։ Փշաքաղւում ես․․․ Կարիք չկայ թարգմանելու, ոչ, ոչ, կարիք չկայ․․․


Տէր, ողորմեա՛. Տէր, ողորմեա՛.
Տէր, ողորմեա՛. Տէր, ողորմեա՛.

Երբ լռեց մարկային ձայնը, յանկարծ լսելի եղաւ մի խուլ ոռնոց, որ գալիս էր մարդկանց ներսից։ Գնալով ահագնանաում էր այդ ձայնը, գնալով առաւել խստանում եւ առաւել լսելի դառնում,․․․

Ո՜՜մն, ո՜՜մն, ․․․ ո՜՜մն․․․ երաժշտութեան մէջ դաշնամուրի բամբ ձայնով լսելի էին այս ղողանջները, որոնցից իւրաքանչիւրը յիշեցնում էր մարկային մեղքերի մասին ․․․ եւ գնալով այն լցւում էր, եւ գնալով այն ուժգնանում էր․․․ Աստուածային զայրո՜յթն էր իր տեսքը գտել երաժշտութեան մէջ․․․ իսկ այդ մեղքերի ծանր զանգուածը գալիս էր մեր հոգուց խորքից․․․
Անհրաժեշտ էր մաքրուել այդ կուտակումից․․․ եւ ահա երաժտշութիւնը մեղմացաւ, կամացաւ, անուշ երանգով դահլիճը լցուեց մի աստուածային խաղաղութեամբ․․․ ու նորից լսուեց մարդկային աղօթքի ձայնը․

Ամենասուրբ Երրորդութիւն,
Տո՛ւր աշխարհիս խաղաղութիւն:

Գորշ զանգուածը, որ երաժշտութեան ներգործութեամբ մեր հոգու անհունից կուտակուել էր մեր ներսում ոմանց մոտ  դուրս ժայթքեց արցունքների տեսքով, ոմանց մոտ փշաքաղուածութեամբ․․․ եւ անասելի մի յանգստութիւն պատեց ներկաներին․

Տէր, ողորմեա՛. Տէր, ողորմեա՛․․․

յ․գ․ Ապրիլի 27-29 հայ հանրաճանաչ ջազ-դաշնակահար Տիգրան Համասեանը գտնւում էր Գորիսում եւ իրականացնում էր երէքօրեայ դասընթաց։
Դասընթացի աւարտին նա յանդէս եկաւ մի քանի կատարումներով։

Այսօր աւարտեցի Համլետ Գեւորգեանի հեղինակած գիրքը:
Գիրքը նուիրուած է գորիսեցի մի մարդու կէսնագրութեանը, ով 20-րդ դարի սկզբում յսկայական աշխատնքներ էր կատարել իր Հայրենիքի համար, թէ՛ ռազմի դաշտում, եւ թէ՛ ռազմի դաշտից դուրս:
Այս գրքի շնորհիւ ես ծանօթացայ մեր հերոսներից եւս մէկին, ինչպէս նաեւ ձեռքբերեցի որոշ կարևոր գիտելիքները անցեալ դարի իրադարձութիւնների վերաբերեալ:

Դրոյի, Նժդեհի կողմից նրան բազմիցս յանձնարարուել է մեծ պատասխանատու գործեր՝ պատճառաբանութեամբ, որ այլ հարմար թեկնածու պարզապէս գոյութիւն չունի:
Բացի այն, որ բոլոր ռազմական իրադարձութիւններում նրա ղեկավարած հարիւրակները սովորաբար կռուել են պատերազմի ամենաթեժ կետերում եւ նա միշտ պատուով է յաղթահարել իրեն յանձնարարուած խնդիրները, նա նաեւ կատարել է շատ մեծ առաքելութիւն Դարալագյազի շրջանում, լինելով շրջանի ղեկավար՝ շատ արագ հաստատել է կարգուկանոն՝ կազմակերպել է զորամիաւորումներ տեղացիներից եւ յետագայում հմտութեամբ ղեկավարել ու իրականացրել շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերը եւ մուսլուման տարիի մաքրման աշխատանքները:

Ւնչ խօսք, այսպէս կարող եմ ամբողջ գիրքը շարադրել:
Ես պարզապէս մէջբերեմ նրա վերջին պատգամը առ մեզ.
«Ապրիր, իմ պաշտելի ցեղ, ուժեղացիր, գօտեմնդուիր, հայրենի աշխարհից ձեռքումդ մնացած պատառիկի ամէն մէկ թիզը ամուր պահիր, շէն արա, մինչեւ որ պատմութեան գալիք - հաւատում եմ - պատեհ մի շրջանում կարող կը լինենք տէր դառնալ մեր ողջ աշխարհին ու նրա մէջ ազատ ու անկախ ապրելու անկապտելի իրաւունքներին»:

յ.գ. Ի դէպ, ապրիլի 26-ին Գորիսի Պետական Համալսարանում կը լինի այս գրքի շնորյանդէսը:

Նոր աշխատանք հայագիտութեան յաղթարշաւում: Շուտով.

Իր յուշերում ներկայացնելով այդ պահը՝ Յապոնը գրում է․
«․․․ Քաշեցի մաուզերս ու առաջ ընկայ։
- Դէպի Մարքազ (նկատի ունի Տանձավեր հովտի միջնամասում գտնուող սարի ու գիւղերում ամրացած թուրքական հենակետերը - Հ․Գ․),- կանչեցի,- չթողնենք որ թշնամին աչք բաց անի․․․ Ու սկսուեց բոլորի մէջ, զինուոր թէ սպայ-անասելի մի մրցութիւն․ ո՛վ առաջինը պիտի հասներ բարձունքի գագաթը, ով պիտի խլէր այն տեղ ծածանուղ դրօշակը․․․
Հրաշալի է զանգեզուրցու հետ կռուի գնալը։ Էդ խօմ կռիւ չէ, այլ քէֆ, հերոսական մրցութիւն՝ դժուարագոյն դիրքը գրաւելու, շարքում առաջինը լինելու համար․․․
Լուսաբացի հետ Մարքազը մեր ձեռքերումն էր։
․․․ Այստեղից մեր թափը կրկնապատկուած՝ խփեցինք ուղիղ Շուրնախիի վրայ․․․»։

ՅԱՊՈՆ Հովհաննես Պարոնյան - Համլետ Գեւորգյան (էջ 207-208)

Արփայի կռուի ժամանակ դրսեւորած իր անձնական ոգեւորող օրինակով ու քաջութեամբ յատկապէս աչքի է ընկել գիւղի Տէր-Հովակիմ քահանան։ Ըստ հոդուածագրի հաւաստման՝ կռուի ամէնաճակատագրական պահին Տէր-Հովակիմ քահանան պատարագի արարողութիւն է կատարել գիւղի մի հարգուած ննջեցեալի վրայ։ Լսելով, որ թուրքերը մոտենում են գիւղին , նա «․․․ պատարագի կէսում զգեստը հանում-թողնում է սեղանի վրայ, մոսինը առնում, փամփուշտակալը կապում ու վազում է կռուի վայրը։ Նրան տեսնելով զինուորները ոգեւորւում են ու դիմում գրոհի»։
Թշնամու ուժերը, տեղի տալով հայ մարտական ուժերի յարձակումներին, լքում են մարտադաշտն ու դիմում փախուստի։


ՅԱՊՈՆ Հովհաննես Պարոնյան - Համլետ Գեւորգյան (էջ 195)

Մոտենում է ապրիլի 24-ը։
Եւ մենք ակամայից վերյիշում, ինչ որ չափով վերապրում ենք այն մեծ ցաւը, որ կրել են մերոնք անցեալ դարում։
Եւ մենք ինչ որ չափ վերապրում ենք այն վրեժը, որ ապրել են ազատութեան վրիժառուները իրենց գործողութեան վճռական պահին։
Եւ հասկանում ենք, որ պարզապէս պարտաւոր ենք լինել ամենալաւը։ Պարտաւոր ենք լինել հզօր, պարտաւոր ենք ետ բերել մեր կորցրածը։ Կը լինի՜․․․

Եւ հաւատում եմ, որ կը լինի, որովհետեւ իմ պայքարի նպատակակետերից մէկն էլ դրան նպաստելն է։
Իսկ պայքարն առանց յաղթանակին հաւատալու կանխորոշուած պարտութիւն է։
Դրա համար վստահօրէն պնդում եմ․
Կը լինի․․․

Ուզում եմ խօսել Երևանում  ծաղիկ մշակողի մասին։
Հարցը այն չէ, թէ որքան գումար է ստանում նա։
Բայց փաստ է, որ նրա քրտնաջան աշխատանքի արդիւնքում իր հարազատ քաղաքում ծաղկում են ծաղիկներ եւ համաքաղաքացիների աչքերը շոյում են այդ ծաղիկների արձակած բազմերանգ գոյները։
Մի տեսակ մեծ խորհուրդ եմ տեսնում այս աշխատանքի մէջ։

Գորիսեցիներ, եւ յատկապէս Վաղատուրցիներ, տեսէք ինչ խնդրի առաջ է կանգնած երբէմնի փառք ու պատիւ ունեցած մեր օրրանը։
Երկարաշունչ այս նիւթում հոդուածագիր Սուսաննա Բաբաջանեանը գուժում է դատարկուող Վաղատուրի մասին։
Եւ վստահ եմ, որ այսպիսի ծանր կացութեան մէջ են այսօրուայ Հայաստանի շատ գիւղեր։
Եւ այսպէս ի՞նչ ենք մենք ուզում, մեր ուզածից ի՞նչը կարող ենք անել, եւ վերջապէս՝ ինչպէ՞ս պիտի դրան հասնել։

Առաջինը, շատ կը ցանկանամ, որ մեր հայրենիքի առաջ ծառացած խնդիրները հուզեր մեր երիտասարդութեանը, ոչ թէ խօսքերի ձեւով, այլ իսկապէս, ի սրտէ, իւրաքանչիւրը խորապէս գիտակցի ինչ է կատարւում եւ մտածի, քննարկի, առաջարկի, կատարի քայլեր այդ խնդիրների լուծման համար։

Սիրելի ուսանողներ, ձեր կուրսային-դիպլոմային աշխատանքներում հետազոտեք այնպիսի խնդիրներ, որոնք կարող են օգտակար լինել համայնքների զարգացման ծրագրերում, սկսած մշակութային լուծումներից - վերջացրած տնտեսական վերլուծութիւններով։
Մենք պարապ նստելու իրաւունք չունենք։ Մենք տկարանալու ժամանակ չունենք։
Տկարանալը ծանր մեղք է այսօր։
Թեթեւամիտ, աննպատակ վայելքներին վերջակետ։ ՄԵզ չի սազում։ Գործելու ժամանակն է։

slaq.am-ի մի շարք «նորութիւններից» յետոյ որոշեցի կատարել այս գրառումը:

Աղջիկը մոռացել է հագնել զգեստը: Այսպէս է օրինակ պրն. Մենուան վերնագրում իր կայքէջի նորութիւններից մէկը, որի տակ տեղադրում է ՌԴ-ում ինչ որ սիրողական 15 վայրկեանանոց տեսանիւթ, որի մէջ մի ինչ որ մի ազատ հագնուած աղջիկ ասենք քայլում է մի տղայի հետ: Ի դէպ, եթէ որևէ մէկը ցանկութիւն ունենա youtube-ում դիտել  նմանատիպ բոլոր տեսանիւթերը, ապա 1000 տարին չի բաւականացնի, նոյնիսկ եթէ անըդմէջ գտնուի համակարգչի առջեւ... ինչևէ, անցնենք առաջ:

Սկանդալ հայկական ընտանիքում. սկեսրայրին բռնացրին հարսի հետ - չծաւալուեմ: Նման նիւթից յետոյ միտքս հայհոյանք է գալիս, որը ծանր մեղք է:
(ես ասեմ երկուսը, դուք հասկացէք նմանատիպ հարիւրավոր նիւթեր)

Ինձ հետաքրքրեց ով է այս խեղկատակութեան գլխին կանգնած եւ ընկերներս շատ սպասեցնել չտուեցին:
Խեղկատակութեան «կնքահայրը» ոմն Մենուա Յարութիւնեանն է, որի ՖԲ էջն այցելելով ֆոնի նկարի վրայ տեսնում ենք Նժդեհի նկարը հետեւեալ խօսքերով.
Այսօր կեանքին ես կապուած եմ այն չափով միայն, ինչ չափով ինձ պարտական եմ ինձ զգում ծառաել Հայաստանին:

Ուրէմն, պրն. Մենուա, ոնց հասկացայ սիւնեցի էլ եք:
Սա՛ էլ քեզ սիւնեցու խօսքը.
Կամ խելքդ հաւաքի գլուխդ, կամ Նժդեհի խօսքերը ֆոնի նկարիցդ հանի, որովհետեւ այլասերուածութեամբ ազգին չեն ծառայում, այլասերուածութիւն պրոպագանդելով ազգը քանդում են, ընտանիքը քանդում են, պղծում են սրբութիւններ եւ մնում հազարաւոր անեծքների տակ:
Իսկ եթէ պատրաստւում ես այդպէս շարունակել ծառայել ազգիդ, ուրէմն վաղ թէ ուշ ազգիս իսկական ծառայողներ ստիպուած կը լինեն կատարել իրենց ծառայողական պարտականութիւնները:

յ.գ. խօսքս վերաբերւում է նաեւ նոյն ֆորմատով աշխատող այլ լրատուական կայքերի: Ձեզ խելոք պահէք: Լրագրողի պատիւը մի՛ ապականէք:

Առասպելակա՜ն Քարվաճառ։
Յաղթակա՜ն Քարվաճառ։
Ազա՜տ Քարվաճառ։
Երէկ Քարվաճառում մի իսկական տոն էր։ Հայրենիքի այդ կտորի ազատագրման քսան ամեակն էր։
Իսկ տոնի ոգեղենութեան պատասխանատուն մեզ շատ յայտնի «Կարին» ազգագրական երգի-պարի համոյթն էր՝ Գագիկ Գինոսեան ՄԱՐԴու գլխաւորութեամբ։
Հազարամեակների թոհուբոհով անցած ազգային պարն էր թնդում հայոց լեռներում եւ բարի լուր աւետում հայութեանը․․․ Եղել ենք, կանք, եւ շատանում-հզօրանում ենք․․․
Ազատագրութեան տրամաբանական շարունակութիւնը հէնց սա՛ է։ Արիւնով ազատագրուած հողը պէտք է սրբագրի հայ շինարարի, գիւղացու, մտաւորականի բազուկը։
Երէկ շատերը կտրել էին հարիւրաւոր կիլոմետրեր մասնակիցը լինելու համար այս կարևոր տոնակատարութեանը, եկել էին նաեւ հաղորդ լինելու հայրենիքի այդ կտորին․․․ որը կարծէս իր մէջ պահում է ոգէղենութեան մի կուտակում եւ որից կարելի է միշտ մի կաթիլ ըմպել եւ արբել հազարամեակների անդունդից եկող հզօրութեամբ․․․

իսկ ահա երբ յարխուշտան զարկուեց․․․ Քարվաճառից մի անտեսանելի կայծակ իր լուռ որոտով ձգուեց մինչեւ Սասուն․․․ «Կը գա՜նք»։

Աւելորդ չեմ համարում նշել նաեւ «Ինստիգեյթ» ընկերութեան շնորհակալ եւ օրինակելի նախաձեռնութեան մասին, որ իր աշխատակիցներին հնարաւորութիւն ընձեռնեց ներկայ լինելու այդ անդնդախոր ձորերում կատարուած առասպելական իրադարձութիւններին։

Փա՜ռք Հայ Զինուոր, փա՜ռք քեզ հայ մարդ, շնորհաւո՜ր ազատ Քարվաճառ․․․

Երբ մենք բողոքում ենք որևէ երեւոյթից, դրանով այդքան էլ չենք հորդորում որ լուծուեն խնդիրները, որքան մեզ է թւում, աւելի շատ շատերը մեզնից օրինակ են վերցնում եւ իրենք էլ են սկսում բողոքել: Արդիւնքում մեծամասնութիւնը բողոքում է:
Որպեսզի առկայ խնդիրները լուծուեն, պարզապէս պէտք է աշխատել այդ ուղղութեամբ: Այսպէս այդ շատ շատերը մեզնից օրինակ կը վերցնեն եւ կը իււրացնեն ոչ թէ այդ բողոքելու շնորհը, այլ՝ գործելու:

Ի գո՜րծ ընկերներ:

Համակարգիչը, որ չոր ու ցամաք վերլուծում է տուեալ պարտիան, երբէք չի արտացոլում այն ամբողջ պատերազմը, որ կատարւում է խաղատախտակի վրայ:
Ի՞նչ տեղի ունեցաւ այսօր:
Արոնեանը, վերջին երէք խաղերից կրել էր երկու պարտութիւն եւ զգալիօրէն վտանգի էր ենթարկել իր հնարաւորութիւնները յաղթելու համար այս մրցաշարը: Եւ այսօր յանդէս էր գալիս հէնց նախորդ տուրում իրենից կէս միաւոր առաջ անցած Կրամնիկի հետ:
Միւս կողմից մրցաշարի յիմնական ֆավորիտը, Մագնուս Կարլսենը խաղում էր սպիտակներով Իվանչուկի հետ, ով երէկ ոչ ոքի էր խաղացել Գելֆանդի հետ, իսկ նախորդ խաղում պարտութիւն կրել հէնց Արոնեանից: Պէտք է սպասել որ Մագնուսը կը տանի յերթական յաղթանակը, իսկ ահա ոչ-ոքիի դէպքում Արոնեանը մէկուկէս միաւորով հետ կը մնար Կարլսենից եւ 2 տուրի ընթացքում ոչ մի կերպ չէր կարող յաղթել մրցաշարը: (Դա հնարաւոր է, եթէ Կարլսենը կրի երկու անըդմէջ պարտութիւն):
Հէնց դա էր խաղատախտակի յիմնական խառնաշփոթի պատճառը: Կրամնիկի համար դժուար էր սեւերով միանգամից խաղալ յաղթանակի համար, իսկ ոչ ոքին նրա պարագայում քիչ թէ շատ հնարաւորութիւն է տալիս չկորցնել յոյսը եւ պայքարել առաջին տեղի համար:
Եւ այսպէս Արոնեանը հէնց սկզբից ընտրում է սուր եւ դաժան պայքար: Ընկերներ, համակարգիչը չի հասկանում ինչ բան է սուրը, ինչ բան է դաժանութիւնը, բացարձակ հոգեբանական պատրաստութիւն չունի եւ ամբողջ ընթացքում վերլուծում է խաղը նոյն թարմութեամբ: Այլ բան է մարդկանց պարագայում:
Մրցաշարի վերջնամասն է: Խաղում են երկու ահեղ գրոսմաստերներ, եւ այդ խաղով գործնականօրէն որոշւում է ով կը շարունակի պայքարը:  Բացի այդ արդէն խաղացուել է 11 պարտիա, եւ շախմատիստները աւելի հիւծուած են:
Ինչ խօսք, այս բոլոր գործոնները բերում են փոխադարձ սխալներով միջնախաղի եւ վերջնախաղում չնայած Կրամնիկն ուներ մէկ աւելի ֆիգուր, բայց չկար որևէ տարբերակ, որ կարողանար յաղթանակի հասնել: Այս դրութիւնում Արոնեանը բաւական երկար - շուրջ կէս ժամ մտածում էր: Տեսնո՞ւմ էր արդեօք նա պարզ ոչ-ոքի տարբերակները: Կարծում եմ այո: Գիտե՞ր արդեօք որ Կարլսենի դիրքը ծանր է Իվանչուկի հետ եւ հնարաւոր է Իվանչուկը վերջապէս ջարդի անպարտելիի համբաւ ձեռք բերած Կարլսենին: Կարծում եմ ոչ: Եւ ենթադրում եմ որ հէնց այս պարագան դրդեց նրան եւս մէկ անգամ ռիսկի գնալ: Բայց այս անգամ նա ստիպուած եղաւ եւս մէկ անգամ փորձել պարտութեան դառը լեղին: Շուրջ 6 ժամ տեւած պայքարից յետոյ Կրամնիկը հասնում է յաղթանակի:
Այժմ դեռ շարունակւում է Կարլսեն-Իվանչուկ խաղը, եւ նավակային վերջնախաղում Իվանչուկն ունի գերադասելի դիրք...

Շախմատի իմ մարզիչը միշտ նշում է. այն շախմատիստը, ով սովորում է չպարտուել, նշանակում է նա պատրաստ է վիճարկել աշխարհի չեմպիոնի կոչումը: Արոնեանի խաղում դեռ շատ են վերիվարները: Բայց վստահ եմ, վստահ եմ, որ շախմատի գահին դեռ կը նստի նա...

Բարեկամներ,
Վաղը՝ շաբաթ օրը, ժամը 13.00, Գորիսի Մամուլի Ակումբում տեղի կունենայ յերթական յանդիպումը։ Այս անգամ նոյնպէս թեման Սիւնիքի ժառյապատկերներն են, եւ բանախօսը կը լինի այդ հարցի մեծ գիտակ Համլետ Մարտիրոսեանը, ով սեմինարը կը վարի հեռակայ կարգով։
Ակնկալւում է ակտիւութիւն։

Օրուայ կէսօրն էր։
Մի խումբ մարդիկ հաւաքուել էին Հին Գորիսի գերեզմանատանը եւ ինչ որ ֆիզիկական աշխատանք էին կատարում։ Նրանց մէջ կային ինչպէս երիտասարդներ, այնպէս էլ աւագ սերունդի մարդիկ։
Ովքե՞ր էին նրանք եւ ի՞նչ էին անում այնտեղ։
Հեռուից նայողը կը կարծեր, թէ բանւորներ են, հաւաքուել են ինչ որ գերեզմանի վրայ աշխատանքներ կատարելու համար։
Բայց ո՜չ։
Այսօր պատուանդամի վրայ դրուեց Գորիսի յիմնադիր Մանուչար Բէկի գերեզմանաքարը, որը վաղուց լքուած- ընկած էր։
Սա մի լո՜ւռ կոչ էր լեռնցիներին, նախնեաց պաշտամունքի, յարգանքի, հայրէնատիրութեան մի ոգեղեն կոչ․․․

Հապա նաէ՜ք ․․․ այստեղ աշխատողները մեր քաղաքի մտաւորականներից էին․․․ մէկը ճարտապապէտ, միւսը նկարիչ, դերասան, գիտնական․․․ հաւաքուել եւ ուղղում էին ․․․ քարը։

Ինչ խօսք։ Պիտի յայտնեմ մեր խորին շնորհակալութիւնն ու երախտագիտութիւնը Ժիրայր Մարտիրոսեանին ով երիտասարդներիս առաջարկեց աջակից լինել այս կարևոր, պատասխանատու եւ պատուախնդիր աշխատանքին։

Երեւի թէ ցանկացած վարորդ, ով Երեւանից գալիս եւ մտնում է Սիւնիք, մինչեւ Գորիս հասնելը բարձրաձայն կամ մտքում հայհոյում է ճանապարհի ասֆալտապատման պատասխանատուներին:
Որովհետեւ մինչեւ Սիւնիք ճանապարհահատւածում յիմնականում չկայ մի տեւական ընթացք, որտեղ գերակշռեն փոսերը, իսկ ահա Սիւնքում պատկերը տեղ-տեղ սարսափելի է:

Ուզում եմ հասկանալ, բիւջեյից նոյն գումարը չի՞ տրամադրւում համայքներին, որպեսզի համապատասխան որակի բերեն իրենց պատասխանատւութեան տակ գտնուող մայրուղիները:
Եւ ստացւում է, որ մի համայնք կարողանում է պատշաճ կատարել իր պատասխանատւութիւնը, բայց մէկ այլ համայնք անյայտ պատճառներով տարիներով ճանապարհները թողնում է անմխիթար վիճակում:
Կարծում եմ արժէ՛ համապատասպան վերայսկողութիւն, լրացուցիչ ստուգումներ այս կապակցութեամբ:
Ակնկալում եմ նաեւ համապատասխան բացատրութիւն մասնաւորապէս Սիսեանի եւ Գորիսի քաղաքապետարաններից:

Սիրելի ընկերներ,

Արդէն աւանդոյթ է դառնում ամէնշաբաթեայ ճանաչողական սեմինարիների շարքը, որի ընթացքում մենք ճանաչում ենք թէ՛ մեր մշակոյթը եւ թէ՛ մեր մտաւորականներին։
Այս անգամ թեման կը լինի Սիւնիքի ժայռապատկերների վերաբերեալ, որի ընթացքում մենք կը ծանօթանանք նորագոյն գիտական նուաճումների հետ՝ դիտելով յատուկ պատրաստուած ֆիլմ, եւ դրանից յետոյ skype-ով կապ կը հաստատենք հետազոտութիւնների հեղինակ Համլետ Մարտիրոսեանի հետ եւ նրան կը կարողանանք տալ թեմայի վերաբերեալ մեզ յուզող բոլոր հարցերը։
Եւ այսպէս՝ վաղը՝ շաբաթ օրը  (16 մարտ), ժամը 13.00 յանդիպում ենք Գորիսի Մամուլի Ակումբում։
Սպասում ենք բոլոր հետաքրքրուածներին։

Երէկ, ինչպէս խօստացել էինք, տեղի ունեցաւ յանդիպում Գորիսի Պետական Համալսարանի դասախօս Մհեր Քումունցի հետ, ով զրոյց էր վարում «Զանգեզուրի Մշակոյթը» խորագրով:
Զրոյցը միանգամից ստացաւ մտերիմ խօսկացութեան բնոյթ, եւ քանի առկայ մշակութային խնդիրները խեղդում են իւրաքանչիւր հայի, գրեթէ բոլորը յանդէս եկան առաջարկութիւններով, մտահոգութիւններով...
Քննարկումներ եղան արդի հայ գրականութեան մասին եւ զուգահեռներ տարուեցին ժամանակաշրջանների եւ դրանցում ծնուած ստեղծագործողների միջեւ: Ովքե՞ր են այսօրուայ ստեղծագործողները, ինչո՞ւ նրանք գրաուիչ, հասկանալի չեն այսօրուայ սերունդի համար: Մի գուցէ պատճառն ա՞յն է, որ չեն հասկանում ժամանակի լեզուն եւ չեն կարողանում խօսել այդ լեզուով:
Խօսուեց նաեւ գեղարուեստի մասին... որտեղ մի քանի խնդիրներ նկատեց նկարիչ Ժիրայր Մարտիրոսեանը: Ինչո՞ւ է դատարկ մեր քաղաքային պատկերասրահը, երբ տարուայ մէջ պարբերաբար Երևանից հրաուիրւում են բազմապիսի նկարիչներ, եւ կազմակերպււում են նրանց ցուցայանդէսները...
Յետոյ խօսեցինք զանգեզուրեան երաժշտութեան մասին, եւ մեր յանճարեղ Գուսանի մասին:
Խօսակցութիւնը անըդհատ համեմւում էր տարբեր ստեղծագործութիւնների, իմաստուն զրոյցների ընթերցումով եւ մէջբերումներով: Եւ յանդպիման ծաղկեփսակն էլ եղաւ մասնակիցների կողմից Գուսան Աշոտի մի քանի երգերի կատարումը:

Գուսան Աշոտ, Սիւնեաց հողը անարատ է,... չարի սերմը բուն չի դնի, անարմարտ է...

Յաջորդ յանդիպման մասին կը յայտարարեմ առաջիկայում:

Եւ այսպէս, Գարեգին Նժդեհի մասին ֆիլմը ցուցադրուեց Գորիսում:
Նախ, շատ շնորհակալ եմ կազմակերպիչներին գորիսեցիներին այս հնարաւորութիւնն ընձեռնելու համար: Եւ երկրորդը. անչափ յաճելի էր մեր թատրոնի դահլիճն այսքան մարդաշատ տեսնել:

Իսկ հիմա բուն թեմային:

Նախկինում ես խիստ անդրադարձ էի կատարել այն յանգամանքին, որ Հրաչ Քեշիշեանը յանձն էր առել նկարահանել նման կարևորագոյն մարդու մասին ֆիլմ:
Քննադատութիւնս յիմնուած էր արժեհամակարգերի զգալի տարբերութեան վրայ. Հրաչ Քեշիշեան, որը յատնի է իր ապազգային հայացքներով, Գարեգին Նժդեհ - որն իր կեանքն ամբողջութեամբ նուիրաբերեց հայութեանը:

Անդրադառնամ ֆիլմին:
Ո՞րն է ֆիլմի ասելիքը:
Ֆիլմն իր առջեւ նպատակ էր դրել շատ կարճ ժամանակում ներկայացնել Գարեգին Նժդեհին... սկսեալ նրա Սիւնիքում ձեռնարկած ազատագրական պայքարից մինչեւ նրա վախճանը:
Ֆիլում համեմելով տարբեր հայրենասիրական դրուագներ՝ այն թերեւս կարող է շարժել շատ հայերի հայրենասիրութիւնը,... բայց...

Նախ առաջինը... սցենարը շատ պրիմիտւ էր... եւ զարգացումները կատարուած էր կարծէս սերիալային տրամադրութեամբ:
Գարեգին Նժդեհի կեանքը բաւականին հարուստ է ամենատարբեր իրադարձութիւններով, բայց ֆիլմի սցենարիստը առաւել ցանկալի էր համարել շատ թանկարժեք րոպեներն օգտագործել օրինակ Նժդեհի եւ ինչ որ «անառակ» կնոջ յանդիպմամբ կամ Նժդեհի երկրորդ կնոջ եւ նրա որդու ինչ որ խօսակցութեամբ եւ այլն...
Դրա փոխարէն կարելի էր առաւել մանրամասն անդրադառնալ Նժդեհի ԱՄՆ-ում ունեցած գործունեութեանը,... որի մասին այդպէս էլ ոչինչ չի ասւում ֆիլմում, Նժդեհը գնում է, եւ վերադառնում...
Սցենարային անտրամաբանական շարուածքն էլ թերեւս պատճառն է, որ առաջին իսկ րոպեից ֆիլմը չի հրապուրում եւ յանդիսատեսն ամբողջութեամբ չի կլանւում... անկեծղութեամբ եմ ասում, դիտման ընթացքում մի քանի անգամ մտահոգուած էի, թէ երբ կը վերջանայ ֆիլմը...
Անդրառնալով ֆիլմի յիմնական ասելիքին, հաւելեմ. ֆիլմում իսկապէս կան տարբեր անկիւնաքարեր, որտեղ սցենարիստը կարծէս հայրենասիրական «դասեր» է տալիս:
Լուծումներն այստեղ յաճախ շատ հասարակ էին... օրինակ առաջին դրուագում, երբ Մելքոն անունով զինուորը մտափոխւում է, եւ որոշում կռուել թուրքերի դէմ:
Իհարկէ, նշեմ, որ կային նաեւ ստացուած դրուագներ...

Առաջ անցնելով, նշեմ մի կարևոր սխալի մասին եւս: Նժդեհն իր յիմնական պատերազմը մղել է 11-րդ Կարմիր Բանակի դէմ: Իսկ ֆիլմում խօսւում է միայն թուրք տարրի մասին: Կարդացէք, խնդրեմ, Բաց Նամակ ԺԱ Կարմիր բանակի զորահրամանատարին:

Մի քանի հարց ունեմ սցենարիստին եւ ռեժիսորին.
Ինչո՞ւ Նժդեհի կինը բողոքում է, որ նա պատրաստւում է մէկնել պատերազմի դաշտ: Ինչո՞ւ հէնց Նժդեհի կինը: Կարդացէ՛ք. «Առիւծածին մայրեր», եւ տեսէք ինչի մասին է այնտեղ խօսում Նժդեհը:
Ինչո՞ւ է Նժդեհը անըդհատ հազում, հիվանդ լինում: Նոյնիսկ երիտասարդ Նժդեհը նոյնպէս առաւել յաճախ վիրավոր գամուած է լինում անկողնում:
Ինչո՞ւ է երկու անգամ արտասւում Նժդեհը: Ինչո՞ւ պիտի յանդիսատեսի մոտ խղճահարութիւն արթնանայ առ Նժդեհ:

Բա՜, պարոնայք, գիտէք հե՞շտ է նկարահանել նման մարդու մասին ֆիլմ:
Գիտէ՞ք ինչու չի ստացուել: Որովետեւ չունէք ձեր մէջ իսկական Նժդեհից թեկուզ մի բեկոր:

Կարելի է շատ անդրադառնալ տարբեր դրուագների: Քանի շատերն են անդրադարձել եւ ոմանք տուել առողջ դիտողութիւններ, ես անհրաժեշտ չեմ համարում լրացուցիչ ծաւալուել: Այսքանով կը սահմանափակուեմ:

յ.գ. Չեմ սիրում միջակութիւնը նպատակի, զոհաբերութեան, տառապանքի: Միջակութեամբ չես աճի, չես հսկայանա հոգեպէս: Հերոսանում է նա, ով ընթանում է գերպարտականութեան ճամփով:

Գարեգին Նժդեհ

Թէ ինչ է մարտի 8-ը, որտեղից է գալիս, ինչու է գալիս, կան բազմաբնոյթ կարծիքներ։
Բայց փաստը մնում է փաստ, որ այսօր բոլոր կանայք եւ աղջիկները յայտնւում են ուշադրութեան կենտրոնում, եւ ստանում բազմաբնոյթ շնորհաւորանքներ, գովերգեր, խօսքեր, եւ այլն․․․

Սիրելի հայուհիներ, հպարտ հայուհիներ, գեղեցի՜կ հայուհիներ, հայ ազգի փրկութիւնը, յզօրացումը ձեզնից է սերւում։
Թող բարին, առողջութիւնը, քաջութիւնն ու գեղեցկութիւնը ձեզնից անպակաս լինի։

Շարունակելով երիտասարդութիւն-մտաւորականութիւն յանդիպումների շարքը, բոլորիդ հրաւիրում եմ այս անգամ ներկայ լինել «Զանգեզուրի մշակոյթը» խորագրով յանդիպմանը։
Բանախօսը կը լինի Գորիսի Պետական Համալսարանի դասախօս Մհեր Քումունցը։
Յանդիպման վայրը՝ Գորիսի Մամուլի Ակումբ, որը տեղիկ կունենայ շաբաթ օրը՝ մարտի 9-ին, ժամը՝ 13.00:

Սա էլ փոքրիկ տեսալուսաբանում նախորդ յանդիպումից՝ Գորիսի Մամուլի ակումբի կողմից։

Ի ուրախութիւն գորիսեցիների, այս տարի կը կազմակերպուի բոլորիս շատ սիրելի միջոցառում - զանգեզուրեան ձմեռը:

Ահա քաղաքապետարանի տարածած յայտարարութիւնը.

Սիրելի հայրենակիցներ,

Սիրով Ձեզ հրավիրում ենք մասնակցելու «Զանգեզուրյան ձմեռ» ավանդական միջոցառմանը, որը տեղի կունենա մարտի 10-ին, ժամը 11.00-ին, Գորիսի հեռուստաաշտարակին հարակից «Քար-Դաշ» կոչվող տարածքում :
Տեղեկացնում ենք նաև, որ միջոցառման մասնակցել ցանկացողները կարող են ժամը 10.00-ից Գորիսի Գրիգոր Տաթևացու անվան հրապարակից և Հայրենական Մեծ պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի հարակից տարածքից ավտոբուսներով անվճար ուղևորվել միջոցառման վայր :

ՀՀ Սյունիքի մարզպետարան և Գորիսի քաղաքապետարան

Արդէն երկար ժամանակ է, որ պարբերաբար գնում ենք բասկետբոլ-ֆուտբոլ խաղալու առաջին միջնակարգի սպորտ-դահլիճում:
Այսօրը տարբերւում էր նախորդ օրերից:
Այսօր բաւականին մարդաշատ էր դահլիճը, մինչ մեր գալը երկու թիմ էին հաւաքուել, եւ ֆուտբոլ էին խաղում, այնպէս, որ ստիպուած եղանք մի քիչ սպասել: Ինչու եմ այդպէս ասում, որովհետեւ մինչ այս երբեւէ այդպէս չէր եղել:
Եւ դեռ շարունակեմ: Մեր խաղալու ընթացքում չանցած ինչ որ ժամանակ, դահլիճը նորից սկսեց լցուել:
Ինձ շատ ուրախացրեց այս փաստը:
Յետոյ էլ աւելի ուրախացայ, երբ պարզեցի, որ Գորիսում նախատեսւում է անց կացնել մինի-ֆուտբոլի առաջնութիւն եւ արդէն կազմաւորուել են բազմաթիւ թիմեր՝ դրանց մասնակցելու համար:
Այ սա արդէն յրաշալի է:
Փաստօրէն մինչ առաջնութիւն սկսելը թիմերն արդէն իսկ անց են կացնում ընկերական յանդիպումներ, առաջնութեանը պատշաճ ներկայանալու համար:

Բոլոր մասնակիցներին մաղթում եմ յաջողութիւն եւ շնորհաւորում Գորիսեցիներին այս սպորտային տրամադրութեան համար:
Շատ լաւ բան են մտածել նախաձեռնողները:

Այս ի՞նչ չարիք է մեր հայերիս ընդհանուր մէկ յատկութիւնը, որ չենք կարողանում մի բան մինչեւ վերջ տանել, մակերեսային կամ բնաւ զարգացում չառնելով՝ միշտ անկատար ու պակասաւոր մարդիկ ենք մէջտեղ բերում... Որպէսզի իրենց անկատարութեան եւ պակասաւորութեան դիմաց նրանք վրէժխնդիր լինեն գեղեցիկ արուեստի նուիրեալ մշակներից...

Կոմիտաս