lernci

Յոթ ծառա ուղարկվում է շուկա՝ խաղող գնելու: Առաջինը կորցնում է դրամը: Երկրորդը գինի է գնում: Երրորդը թաքցնում է դրամը: Չորրորդը խակ խաղող է գնում: Հինգերորդը համտես անելիս ճլխում է ամբողջ ողկույզը: Վեցերորդը լավ խաղող է գնում, բայց ճանապարհին անզգուշորեն վայր է գցում: Միայն յոթերորդն է գնած հասուն ողկույզները անվնաս տեղ հասցնում: Այն ինչ, յոթն էլ գնում էին նույն ճանապարհով և միաժամանակ:

Իմաստասիրական զրույցներ

Երկու վանական ճանապարհ էին գնում: Հորդառատ անձրև էր տեղում: Երբ հասնում են գետնին, տեսնում են մետաքսէ կիմանոյով մի գեղեցիկ աղջիկ, որ մոլորուած կանգնած էր․ չէր կարողանում վարարած գետն անցնել:
- Արի անց կացնեմ,- ասում է վանականներից մէկը, գրկում աղջկան ու անցնում գետի միւս ափը:
Ամբողջ ճանապարհին երկրորդ վանականն այդ մասին ոչինչ չի խօսում: Երեկոեան հասնում են տաճար: Այստեղ արդէն նա չի դիմանում եւ ասում է․
- Մենք՝ վանականներս, չպէտք է շփուենք կանանց հետ, հատկապէս գեղեցիկ ու ջահել կանանց, ինչպիսին այն աղջիկն էր․ դա վտանգավոր է: Ինչո՞ւ գրկեցիր նրան:
- Ես աղջկան թողեցի գետի այն ափին,- պատասխանում է առաջինը,- իսկ դու դեռ գրկած տանում ես նրան:

Ճգնավորի հետ զրուցելիս վաճառականը պնդում է, թէ հարստութեան շնորհիւ ազատուել է ինչ-որ մէկի ցանկութեամբ կամ ճաշակով շարժուելու անհրաժեշտութիւնից:
- Ահա թէ ի՜նչ,- բացականչում է ճգնավորը,- իսկ այսօր․ երբ քարավանիդ համար արոտի տեղ էիր ընտրում, հաշուի առար տեղանքի գեղեցկութի՞ւնը, թէ՞ խոտի առատութիւնը:
- Պարզ բան է՝ խոտի առատութիւնը որոշեց իմ ընտրութիւնը:
- Ուրէմն պարզւում է, որ չնայած հարուստ մարդ ես, եւ ազատ ես որոշումներիդ մէջ, բայց շարժւում ես անասունիդ ճաշակով:

Տղերքով հաւաքուած ենք, խօսում ենք դեսից-դենից․
- Ախպեր, էն օրը իմացա՞ր ինչ է եղել։ Ուրէմն մի հատ դիսկո-կլուբում էի, ու տեսնեմ բարի վրայ թռուցիկներ է դրած։ Հետաքրքրութեան համար վերցերցի մի էրկու հատ, կարդում եմ ինչ։ «Ինչո՞ւ հայ աղջիկները չեն նկարահանւում պոռնոֆիլմերում»։
- Լո՞ւրջ ես ասում,- կեսից մէկն իսկոյն ընդհատում է։
- Հա՜, լսի, ու մէջը չգիտեմ ում է բերում, իբր թէ ծագումով հայ է, ու յաջողութիւնների է հասել, ու ցանկութեան դէպքում կարելի է կապուել իր հետ։ 
- Վայ ես դրանց մերը․․․,- վրայ է տալիս մէկը։
- Արա բա ազգային անվտանգութիւնը չի՞ աշխատում էդ բ․տ․-ների վրայ։
- Ադէ ի՞նչ իմանաս, կաշխատի էլի ոնց էլ չլինի։ 
Մինչ պատմւում է էդ թռուցիկները մնացած հրաշագործութիւնները, տղերքը բոլորը կատաղած էին․
- Արա բա չինամայինք ովքեր են դրանք, սատկացնեինք։
- Իրանց էլ տենց մի բան է պէտք, որ լեղաճաք լինեն եւրոպաներում, ալամ աշխարհին ասեն, բա մեզ էստեղ ճնշում են, անհանդուրժող են, մարդու իրաւունքներ, զըրդը զիբիլ․․․
- Ի՜, (հայհոյում է), տո ո՞վ են դրանք ընդահնրապէս․․․ արա գալիս են ստէ այլանդակութիւներ քարոզում, մի հատ էլ մարու իրաւունքներից ե՞ն խօսում, արա նախ մարդ պիտի լինես, յետոյ նոր մարդու իրաւունքներից խօսես․․․․
- Դու հլա ո՜ւր ես, էս վերջերս մի հատ գիրք է դուրս եկել,  մանկապարտեզի տարիքի էրէխէքին սեռական դաստիարակութեան համար, ու մէջը «գեղեցիկ» նկարներ, չգիտեմ ինչեր, էլ չասեմ։ Ու կան մասնավոր մանկապարտեզներ, որ արդէն էդ գիրքն օգտագործում են էրէխէքին իբր թէ բան սովորեցնելու համար։ Հլա լսի, խօսքի մէջ ասենք գրած է, որ նորմալ է, երբ քո հայրիկը ինչ որ ժամանակ լքի մայրիկիդ, ու ընկերութիւն անի այլ հայրիկի հետ։
- Լուրջ ե՞ս ասում։
- Արա իմ արև, էս անվտանգութիւնը ինչով է զբաղուած։
- Բա ախպեր, պետութիւնդ ստորագրել է մի կետի տակ, որ պիտի դրանց չնեղեն մեր երկրում, ու երաշխավորի իրենց անվտանգութիւնը։
- Ծըմ, տո այ ախպեր, շատ էլ ստորագրել է, էդ չի նշանակում, որ ինչ լիրբ ինչ ուզի անի մեր երկրում, էս նախ մե՛ր երկիրն է, մեր ծնողները, պապերը դոշ են տուել, արիւն են թափել մեր երկրի համար, որ մենք մեր ձեւով ապրենք, հայավարի արարենք, ստեղծենք, պաշտպանենք մեր մշակոյթը,  ոչ թէ ինչ որ շեղուածների թողենք գան իրենց անմարդկային, անբարոյական արժէքները քարոզեն,․․․
- Է՜հ, սաղ աշխարհն է էս ցաւի մէջ,․․․
 
յ․գ․ Ցանկացած ինքնասիրութիւն ունեցող տղամարդու մոտ կարող է առաջանալ նմաններին որևէ վնաս հասցնելու անհագ ցանկութիւն: Ու ընդհանրապէս նման դէպքերում վնաս հասցնողը թքած ունի, թէ դրանով ինքն օրէնք է խախտում, թէ ոչ: Նա պարզապէս պատժում է անբարոյականութիւնը եւ պատրաստ է կրել իրեն հասանելիք պատիժը, եթէ դա որևէ օրէնքի խախտում է յանդիսանում:
Արդ, խուսափելու համար կոնֆլիկտային պոռթկումներից(ծեծ, վիրավորանքներ, շանտաժ եւ այլն) , պարզապէս անհրաժեշտ է չեզոքացնել այլանդակութիւնների քարոզումները մեր երկրում։

Տիրակալը կանչում է իր սիրելի խորհդականին եւ ասում․
― Լսե՞լ ես Մարագորի արքայի անունը, գիտե՞ս նրա տարածած ահ ու սարսափի մասին։ Քեզ յանձնարարութիւն եմ տալիս․ հաւաքի՛ր հարիւր հաւատարիմ մարդ, շրջի՛ր Մարագորի երկրում և գործի դնելով ողջ հնարամտութիւնդ՝ ամէն ինչ իմացիր նրա մասին։
Անցնում է տասը տարի և խորհդականը վերադառնում է ոչ թէ հարիւր այլ հազար մարդու ուղեկցութեամբ։ Վերադառնում է իմաստացած, սակայն շփոթուած։
― Տիրակա՛լ, շատ շրջեցի, շատ ջանք ու հնարամտութիւն գործադրեցի, բայց յանձնարարութիւնդ կատարել չկարողացայ․ Մարագոր արքայ գոյութիւն չունի։
― Դու կատարել ես իմ յանձնարարութիւնը․ քո տքնանքով սպանել ես խաւարի գազանին, սարսափի ուրուականն անէացել է, եւ այլեւս ոչ ոք չի վախենայ նրանից։ Մարագորը ծնուել է մարդկութեան սարսափի շնորհիւ, եւ կանհետանա արիութեան սխրանքով։

Իմաստասիրական զրոյցներ

1960-ական թվականներին, երբ ԱՄՆ-ի շոու-բիզնեսում կային թմրանյութերի օգտագործումը որպես շքեղ կյանք ներկայացնող ֆիլմեր և երգեր, թմրանյութեր օգտագործող պատանիների թիվը հասնում էր 37 տոկոսի: 1970-ականներից որդեգրվեց մեդիայում և շոու-բիզնեսում թմրանյութերի թեմայի վերաբերյալ լուսաբանումների վերահսկման քաղաքականություն, և արդեն 1992-ին թմրանյութեր օգտագործող պատանիների թիվը զգալի նվազեց` հասնելով 12 տոկոսի: 1992-ից հետո մեդիայի և շոու-բիզնեսի ոլորտի վերահսկման թուլացումը բերեց նրան, որ թմրանյութեր օգտագործող պատանիների թիվը նորից աճեց` 1996 թվականին հասնելով 23 տոկոսի35: Ընտանեկան բռնությունների, կանանց բռնաբարությունների թիվն աճում էր նաև պոռնոգրաֆիայի տարածմանը զուգահեռ: Երբ 1960 թվականից Հավայան կղզիներում սկսեց տարածվել պոռնոգրաֆիան, այնտեղ ավելացավ բռնությունների թիվը, իսկ 1974 թվականից սկսած, երբ արգելք դրվեց պոռնոգրաֆիայի վրա, բռնությունները պակասեցին36: Գիտնականներ, Բերոնն ու Սթրաուսը (Baron and Straus), նկատեցին, որ ԱՄՆ-ի 50 նահանգներում բռնաբարությունների թիվն ուղիղ համեմատական է էրոտիկ ամսագրերի (Playboy, Hustler) վաճառքի թվին37:
Սեռական գրգռվածություն առաջացնող ամսագրերի, փողոցային տարաբնույթ պաստառների ու հեռուստանյութերի բացասական ազդեցության խնդիրն առկա է նաև Հայաստանում: Հայ սոցիոլոգները պնդում են, որ լրատվամիջոցների և տարաբնույթ պաստառների միջոցով հայ երեխաներին արհեստականորեն մղում են դեպի սեռական գրգռվածության միջավայր38:
Գիտափորձերը վկայում են, որ սեռական գրգռվածություն առաջացնող և միևնույն ժամանակ բռնություն պարունակող ֆիլմերն անմիջապես առաջացնում են ագրեսիվ վարք39:
Հայաստանում բնակչության մոտ սեռական գրգռվածության բարձր մակարդակի մասին է փաստում նաև այն, որ ըստ «Գուգլ» որոնողական համակարգի՝ աշխարհում, 2011 թվականի սկզբի տվյալներով, երկրի բնակչության թվի հետ համեմատած ամենաշատը «պոռնո» բառը փնտրել են Հայաստանում40: Ինչպես վերը նշեցինք,սեռական բարձր գրգռվածությունն առաջացնում է ագրեսիվության բարձր աստիճան և սեռական ոլորտի բռնությունների աճ:

Վահրամ Միրաքյան, «ԱԳՐԵՍԻՎ ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅԱՆ» ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ»

Լրատվամիջոցների ազդեցությամբ ագրեսիայի դրսևորումների առաջացման դեպքեր նկատել է ֆրանսիացի սոցիոլոգ Գաբրիել Թարդը (Tarde) դեռ 19-րդ դարի վերջում: Թարդը նշում է, որ խոշոր հանցագործության լայն լուսաբանումն առաջացնում է նմանատիպ հանցագործությունների կրկնություն ողջ երկրում:
Էկրանի հնարավոր բացասական ազդեցության ուսումնասիրությունները սկսվել են մամուլի ուսումնասիրությունից քիչ ավելի ուշ՝ 1910-ական թվականներից, երբ դեռ նույնիսկ հեռուստատեսություն չկար: Այդ շրջանում էկրանի բացասական ազդեցություններից խուսափելու համար տարբեր երկրներում համապատասխան կառույցներ են ձևավորվել: Այդպիսի առաջին կառույցներից էր 1912 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ստեղծված «Կինոգրաքննողների
բրիտանական խորհուրդ»-ը∗ (the British Board of Film Censors), որի խնդիրն էր նվազեցնել ֆիլմերի բացասական ազդեցությունը հանրության վրա:
ԶԼՄ-ները, ձգտելով լուր հայտնել կամ զվարճացնել լսարանին, կամա թե ակամա կարող են դառնալ ագրեսիայի առաջացման աղբյուր: Դա են վկայում բազմաթիվ գիտնականների, խնդիրն ուսումնասիրող հանձնաժողովների, վերլուծական կենտրոնների,ֆոնդերի և ինստիտուտների կողմից արդեն մի քանի տասնամյակ կատարվող ուսումնասիրությունների արդյունքները: Օրինակ`ԱՄՆ-ի Վիրաբույժների գլխավոր խորհուրդը 1972-ին և Մտավոր առողջության ազգային ինստիտուտը (National Institute of Mental Heath) 1982-ին ապացուցել են հեռուստատեսային ագրեսիայի բացասական ազդեցությունը երեխաների վրա: Մոտ տասը տարի անց, 1990-ականներին, հեռուստատեսության բացասական ազդեցությունն ապացուցող ուսումնասիրությունների արդյունքներ հրապարակեցին նաև ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիան և Հոգեբանների Ամերիկայի ասոցիացիան:

Վահրամ Միրաքյան, «ԱԳՐԵՍԻՎ ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅԱՆ» ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ:

Վերջին տարիներում ամբողջ աշխարհում մեծ թափ է առել քարոզչութիւն, որն իր հետ կործանում է միլիոնավոր երիտասադրների, նրանց դարձնելով նիւթական, հոգեւոր եւ բնազդային կախուածութիւնների, տարատեսակ մոլորութիւնների գերին։
Մարդկութեան յանդէպ կատարուող այս ոճրագործութիւնները գեղեցիկ քողարկուած են համամարդկային վսեմ արժէքների տակ, որովհետեւ այն օրէնքները, որոնք ամրագրուած են համամարդկային իսկական ձեռքբերումները պահպանելու համար, ի զօրու չեն զատել դիտավորութիւնն ազատ կամքի արտայայտումից։
Եւ շատ կառոյցներ, դիտավորութեամբ կատարելով մեծածավալ յանցագործութիւններ (հակամարդկային, անբարոյական արժեքների պրոպագանդայ, մարդկանց տարատեսակ կախուածութիւնների գերին դարձնող, հազարավոր մարդկանց մոլորութեան տանող կրոնական քարոզչութիւններ եւ այլն) թաքնւում են «ազատ կամքի արտայայտման» դիրքորոշման տակ։

( Կարդալ ամբողջը )

յ․գ․ Հայութիւնն այսօր նպատակ է որդեգրել դիմակաել համաշխարհայնացման փոթորկին եւ անցնել յարձակման՝ պահպանելու համար իր արժեքները, իր տեսակը։ Սա նշանակում է որ նպատակ է դրուած ոչ միայն սովորել երգել, խօսել, պարել հայերէն, այլ օտարներին սովորեցնել հայերէն երգելը, խօսելն ու պարելը․․․ Սոյն դրոյթը հաստատուել է հայութեան առաջավոր շատ մտավորականների կողմից եւ վաղուցուանից դրուած է շարժման մէջ։
Իւրաքանչիւրդ կարող եք մա՛ս կազմել հայութեան զարթոնքին։

Պատկերացնենք թե ձեր տուն հյուր են եկել և իրենց հետ բերել են 3-ից 5 տարեկան իրենց երեխային: Երեխան սկսում է չարություններ անել և լաց լինել: Որպեսզի նրան հանգստացնեն ծնողները վերցնում են ձեր գրադարակում դրված ձեր դպրոցում ստացած ոսկե մեդալը, տոհմական ճենապակյա գավաթը և այլ ձեզ համար չափազանց թանկարժեք (թե հիշողության առումով և թե բացարձակ արժեքով) իրեր և տալիս են երեխաին: Դուք քաղաքավարությունից դրդված (կամ ինչ-որ այլ պատճառով) չեք առարկում, բայց համակ ուշադրությամբ հետևում եք, որպեսզի երեխան չվնասի այդ թանկարժեք առարկաները: Հյուրասիրությունն ավարտվում է, հյուրերը պատրաստվում են գնալ, իսկ երեխան որոշել է իր նոր խաղալիքները տանել իր հետ, քանի որ նրան թվացել է թե դրանք իրենն են: Դուք փորձում եք ետ վերցնել ձեր իրերը: Հաջողվում է վերցնել մի մասը: Քանի որ երեխան բավականին անդաստիարակ է, նա հիսթերիա է բարձրացնում խաղալիքների համար: Իրեն պատեպատ է տալիս, ջարդում է իր ձեռքին գտնվող այլ “խաղալիքները” և ձեր տան այլ իրեր: Պատրաստ է ձեզ սպանել, որ դուք իր ձեռքից խլում եք “իրեն պատկանող” խաղալիքները: “Իմն է և վերջ: Ես արդեն ինչքան ժամանակ է խաղում եմ նրանցով, ուրեմն իմն են” - հիսթերիկ ճչում է նա, թաքնվելով ծնողների ետևում:
Ծանոթ իրավիճակ է, այնպես չէ՞:
Այն բարդանում է նրանով, որ ծնողներին էլ է ձեռնտու, որ այդ նոր, թանկարժեք “խաղալիքները” հայտնվեն իրենց տանը: Այդ պատճառով էլ նրանք առանձնապես չեն միջամտում վեճին, չեն սաստում երեխային:
Ի՞նչ պետք է անի ստեղծված իրավիճակում առողջ բանականության տեր մարդը: Բանակցել հիսթերիկ նոպայի մեջ գտնվող երեխաի հետ անիմաստ է: Կամ պետք է ուժով վերցնես քո իրերը, կամ պետք է բանակցել միմիայն ծնողների հետ: Եթե բանակցել, ապա ի՞նչ փաստարկներ պետք է ներկայացնել որպեսզի համոզել նրանց վերադարձնեն քո իրերը: Բնական է, որ լուրջ մարդը պետք է փորձի բացատրել ծնողներին ու նրանց հետ միասին նաև երեխային, որ դրանք իր հոգուն շատ հարազատ ու թանկ հիշողություն ներկայացնող և, ընդհանրապես, թանկարժեք իրեր են, որոնք տոհմական են և պետք է փոխանցվեն իր սերունդներին: Եվ այսպես շարունակ և ուրիշ ոչինչ:

Վաչագան Վահրադյան

յ․գ․ Հոդուածին ամբողջութեամբ կարող էք ծանօթանալ․ մաս1, մաս2։

«Ինստիգեյթ» ՓԲԸ-ն հիմնադրվել է 2005թ․ և զբաղվում է էլեկտրոնային համակարգերի նախագծմամբ, ծրագրավորմամբ և ինտեգրալ սխեմաների մոդելավորմամբ։

Ընկերությունն ունի գործընկերներ, ներկայացուցիչներ և դուստր ձեռնարկություններ ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում, որոնց շնորհիվ ապահովում է նախագծման պատվերներ և սպառողներ իր արտադրանքի համար։
2006-2012թթ «Ինստիգեյթ» ՓԲԸ-ն բացել է մասնաճյուղեր Գյումրիում, Վանաձորում, և Ստեփանակերտում։  
Վանաձորի և Արցախի մասնաճյուղերը մասնագիտացած են վեբ-կայքերի և բջջային հեռախոսների ծրագրավորման ոլորտում և համալրված են 2011թ այնտեղ բացված ուսումնական կենտրոնների շրջանավարտներով։
Ընդլայնելով իր տարածքային գործունեությունը՝ «Ինստիգեյթ»-ը հիմնում է ուսումնական կենտրոն Գորիսում, որը նախապայման կդառնա Գորիսում ևս մասնաճյուղ ստեղծելուն։
Դասընթացներին կարող են մասնակցել ոչ միայն բնագիտական, այլև հումանիտար ֆակուլտետների շրջանավարտներ և ավարտական կուրսերի ուսանողներ։
Դասընթացներն անվճար են և կանցկացվեն Գորիսի Պետական Համալսարանի համակարգչային լսարանում: Ուսանողների համար հնարավորություն կստեղծվի դասընթացները և գործնական պարապմունքները համատեղել ուսման հետ։
Տեսական դասընթացը կտևի վեց ամիս, որին կհաջորդի գործնական աշխատանք իրական պրոյեկտների վրա։
Ընդունելության համար անհրաժեշտ է ուղարկել ռեզյումե՝  vandunts@rambler.ru հասցեով։ Տեղեկությունների համար կարող եք զանգահարել (374 284) 2.58.90, (374 93) 28․09․04 կամ (374 10) 24․84․11 հեռախոսահամարներով։
Նախատեսվում է հարցազրույցները սկսել մայիսի 21-ից։

Ասում են մի քեֆ-ուրախութեան վախտ, սեղանին վազի մէջ հիւթալի, մեղրի նման քաղցր տանձեր կաին տիրած: 
Հուվ հսցրալ էր, կերալ էր էդ տանձան ու մնացել էր վերջինը՝ համութի թիքան:
Սաղի պիրանի ճիրերը քում էր, բայց վեչ մինը ռիսկ չէր անում եր օներ:
Ու հունց ա պտահում, լա էդ պահին տան լուսերը քում ա: (արտակարգ պատահար):
Ո՜ւ․․․ ու միանգամից սաղ ծերքը տանում են դիբա վազը․․․

Մութ դահլիճի լռութիւնը խախտում էր Հայրիկ Մուրադեանի անուշ ձայնը։ Բոլորը կլանուած ունկնդրում էին շարժանկարը, ոմանք կարոտով՝ յիշելով անցեալի թանկագին օրերը, ոմանք մեծ հիացմունքով, այն նո՜յն հիացմունքով, որ պատել է իւրաքանչիւր մարդու, ով երբեւէ առիթ է ունցել շփուել մեծ Հայի հետ։

Սրահը լցուած էր հայրիկեան շնչով, ու Հայրիկի ոգին սաւառնում էր սրահում, հերթով դիպչելով մարդկանց, խաղալով նրանց հոգու նուրբ լարերի հետ ու փոխանցելով նրանց հայկականութեան վսեմ խորհուրդը, ինքնաճանաչողութեան ոսկէ բանալին։

«Վան», «Վերադարձ» և «Կարին» ազգային երգի ու պարի համոյթներն էլ իրենց ասելիքն ունեյին հանդիսատեսին, այն նոյն ասելիքը, որ Հայրիկն էր պատգամել փոխանցել հայորդիներին։

Անո՜ւշ հայկական մեղեդիները, խաղիկները, պարուրում էին դահլիճը։ Յետոյ այդ հովիկը պիտի զայրանար ու վերածուեր փոթորկի, պիտի թնդար թմբուկը որոտի պէս, պիտի փլուէին ժայռերը Յարխուշտայի պէս։
Պիտի հնչեր յաղթական քոչարին եւ ․․․ի՜նչ մի հրաշք։
Պարում էին բոլորը, ու պարաշրջանն ընդգրկել էր ամբողջ դահլիճը։
Իսկ Հայրիկը գոհ ժպտում էր։ Նուերը ստացուել էր։
Շնորհավո՜ր ծնունդդ․․․

***
․․․հայկական ոգին դեռ փոթորկում էր հանդիսատեսի մէջ, թեեւ միջոցառումն արդէն աւարտուել էր։ Ու նա պիտի տանի եւ այդ փոթորիկը փոխանցի իր մտերիմներին, ու բորբոքի նրանց ներսում մխող մոխիրը՝ Հայիրկավարի։

***
Մեծարման երեկոն տեղի ունեցաւ Կոնգրես հիւրանոցի սրահում, իսկ հիմնական կազմակերպիչն էր «Ինստիգեյթ» ընկերութիւնը։ Զարմանալու ոչինչ չկայ, բայց «Ինստիգեյթը» ծրագրավորման ընկերութիւն է։
Շնորհակալութիւն բոլոր բոլորին, որոնք իրենց ներդրումն ունեցան այս հիանալի միջոցառման իրականացման մէջ։

Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարան:
Կարմիր դահլիճ:
Մի քանի րոպէ ուշացումով մենք մտանք սրահ: Ֆիլիմն արդեն սկսուել էր ու մենք արագ տեղավորուեցինք մոտակայ ազատ նստատեղերին․․․

***
Անսպասելի՛ և սպասելի՛: Անսպասելի՝ ներկայ հայկական կինոարտադրութեան ցածր որակի տենդենցի պատճառով, սպասելի՛, ծանօթ լինելով հայ յանճարի երբէմնի նուաճումներին:

Ուրախալի՛ եւ տխրալի՛: Ուրախալի՝ հայութեան առջեւ ծանրացած խնդիրների, նրբութիւնների խորաթափանց վերլուծութեան ու բարձրակարգ մատուցման համար, և տխրալի, այդ խնդիրները սեփական մաշկի վրայ զգալու, այդ ցաւը խորքից զգալու համար:

Նման ֆիլմերի կարիք այսօր շատ ունենք: Քա՜ղց ունենք:

Հենրիկ Մալյանն ասում է․ «Եթէ կինոյում կամ թատրոնում ինձ յաջողուել է յուզել թեկուզ մէկ մարդու, միայն մէկ մարդու, միայն մէկ յանդիսատեսի, եթէ իսկապէս բարկացրել եմ մէկին, իսկապէս ուրախացրել եմ, իսկապէս մաքրել ու ազնուացրել եմ թեկուզ մէկին, ուրէմն յանգիստ խղճով իրաւունք ունեմ անուանելու ինձ արուեստի գործիչ»:
Մէկ յանդիսատեսի՝ հաստա՛տ, ու համոզուած եմ շատերին, այս ֆիլմը եւ յուզեց, եւ բարկացրեց, եւ ուրախացրեց, եւ մարքեց, ազնուացրեց․․․

Իսկ ահա առավել անսպասելի էր, երբ պարզուեց, որ ֆիլմի ռեժիսորն ու սցենարիստը դահլիճում էին:
Աւարտից յետոյ եղաւ քննարկում, հարց ու պատասխան: Շատ արագ յաճելի և ընկերական մթնոլորտ ձեւավորուեց ու ֆիլմն ունկնդրողները կիսուեցին իրենց տպավորութիւններով, կարծիքներով, շնորհակալան խօսքերով:

Շնորհակալ եմ բոլոր-բոլորին, որոնց ջանքերով կայացաւ նման օրինակելի ու յաջող աշխատանքը: Որպէս յանդիսատես, անհամբեր սպասում ենք նորանոր ստեղծագործութիւններին:
Եւ շնորհակալ եմ ԵՊԲՀ-ում այս ամէնը կազմակերպողներին:

***
Ասում են, մի գիւմրեցի, երբ ճամպրուկները կապած պատրաստւում էր մեկնել Հայաստանից, (ինչպէս ասում են՝ արտագաղթել), ֆիլմը դիտելուց յետոյ պարզապէս հրաժարուեց այդ գաղափարից: Իսկ սա արդէն յաղթանակ է: Արուեստագէտի յաղթանակը:

         III
***
Երկար քնելուց մեր գլուխները թմրած՝
Վե՛ր ենք կացել, սակայն դեռ չենք կենտրոնանում:
Մով երկնքում արդեն իր զենիթին է հասած՝
Արևն անխիղճ կարծե՜ս թե կրակ է թափում․․․

Միջօրեի թափուր գյուղն իրենց ձեռքն առած՝
Ճնճղուկներն անհո՜գ ասուլիս են անում,
Ինչ-որ հավեր զոռով իրենց ձվերն ածած՝
Սրտապատառ ձայնով ճաքուճա՛ք են լինում․․․

Ընձուղտավիզ մի ժայռ, արևահար եղած,
Իր գլո՜ւխն է փորձում ծառերի մեջ խցկել․
Նրա մեջքին պուտ-պուտ, առավոտվա ծեփած
Աթարմե՛րն են, ասես, տապից ուշաթափվել․․․

Մեր այծերի ճամփով ձորի աղբյուրն իջած՝
Մեր ծարավն ենք հերթով, երկա՜ր հագեցնում․․․
Ու հավքերի դյութիչ գեղգեղանքո՛վ գերված՝
Շոգից փրկվա՜ծ՝ դեպի մեր այգին ենք շարժվում:

Հովեկները վաղո՛ւց ըմբոխշնում են զովը․
Այգիների գրկում քրքջո՜ց է ու ճիչ․․․
Գգվանքնե՛ր է բերում անուշաբույր հովը․․․
Շորորո՜ւմ են կանայք հուլության մեջ թովիչ․․․

Հեծյա՛լ մի պատանյակ իրեն հայող երկու
Եկվոր աղջիկների նայվածքներից շիկնում՝
Չա՜փ է գցում ձիուն ու խռովքն իր հոգու
Սալակների՛ վրա սմբակածեծ անում․․․

Դեռ չմտած այգի՝ հենց տատս մեզ տեսնում՝
Թութ թափելու հա՜րցն է նորից մեջտեղ գալիս․․․
Քեռիս տատիս խի՛ղճն է կասկածի տակ առնում
Ու մինչ երեկո մեզ ազատություն տալիս:

- 1 -

Ամպը կախվել է ամպից,
Ամպամած օր է.
Վերը երկինք է մթին,
Ներքևը՝ ձոր է:

Ինչ-որ տագնապ է ձորում,
Ինչ-որ սարսուռ է...
Ուշաթափվել է առուն,
Եվ ուռին լուռ է:

Հավքը թևերն ամփոփել,
Կարծես մրսում է,
Ու՞մ և ինչու՞, չգիտե,
Բայց սպասում է:

Քամին քարայրն է մտել,
Փշաքաղվել է, -
Քարայրի հոնքը ծռվել,
Աչքը շաղվել է:

Շանթը զարկել է ամպին...
Ա՜խ, վիրավոր է,
Արյունաքամ կլինի
Ամպը ուր-որ է:

- 2 -

Ի՞նչ կատարվեց... Երկնքում
Քանդուքարափ է:
Ամպերը փուլ են գալիս,
Տեղատարափ է:

Կապույտ մրրիկ է պայթել,
Կապույտ մշուշ է...
Ուռին ուզում է փախչել,
Բայց արդեն ուշ է:

Ուռին ճչում է կարծես.
-Հասե՜ք. աղետ է:-
Առուն ուշքի է եկել
Եվ արդեն գետ է:

Որոտում է ձորն ի վար,
Հոսում է ինքը,
Ինքը-Նորին Մեծություն,
Փլված երկինքը:

Ծառս է լինում և խառնում
Ամպն ու ալիքը
Եվ ծովերին է տանում
Այս արհավիրքը:

- 3 -

Հոգնած ամպի մի պատառ
Քարափի հոնքին՝
Ծիածանի թևի տակ
Ավանդեց հոգին:

Հավքը բախվեց ուռենուն...
Ոստերից նրա,
Մոլորակներ թափվեցին
Քարերի վրա:

Ելավ քամին քարայրից,
Է՜խ, դու գիժ քուռակ,
Թավալ տվեց խոտերում
Ու մտավ պուրակ.

Ինչե՜ր արավ պուրակում,
Պարզ է ինչ կանի,-
Թրջված ու թավ մի պուրակ,
Մի քուռակ քամի...

Քացով տվեց ծառերին
Եվ շյուղահարեց,
Հրճվեց, թրջվեց, փռշտաց
Ու նորից պարեց:

Հանկարծ խրտնեց՝ պուրակում
Մոլորված ամպից,
Քառատրոփ սլացավ,
Ընկավ քարափից...

Վերը երկինք է վճիտ,
Ներքևը ձոր է,
Ամեն ինչ թարմ է այնպես,
Ամեն ինչ նոր է:

Համո Սահյան

Մէկից աւելի անգամ դժբախտութիւն եմ ունեցել լսելու ազգային պատմութիւն դասաւանդող հայ ուսուցչին եւ խորապէս ցաւել եմ մեր աշակերտող սերունդի համար: Մի կենդանի մեռել, մեռեալ շեշտերով խօսում է մեռելների մասին: Պատմութիւնը նրա համար անհոգի կմախք է եւ ո՛չ թէ բաբախուն սիրտ: Նա հետեւակ գիտելիքներ ունի մեր պատմութեան այս կամ շրջանի մասին. գիտէ ցամաք անցքեր, թուեր, անուններ, այսքանը միայն: Նա սիրտ չունի եւ սիրտ չէ՛ դնում իր դասերի մէջ: Միեւնոյն տրամադրութեամբ նա խօսում է ե՛ւ Տիգրան Մեծի եւ Վեստ Սարգիսի մասին:
Հպարտանքից չեն դողում, չեն լայնանում նրա ռունգերը, երբ պատմում է, թէ ինչպէ՛ս պարսից արքան, հայ սպարապետի անօրինակ քաջագործութիւններից հիացած, ամեն անգամ երբ գինու բաժակը շրթունքներին կը մօտեցնէր՝ կը դժուարանար չբացագանչել՝ «Ճերմակաձին գինի խմէ»:
Ամօթի զգացումը չէ՛ այրում նրան, երբ իր խօսքը հայ խռովասէր նախարարի չարագործութիւնների մասին է:
Սեղմ ասած՝ ստեղծագործ վերապրում չէ՛ նրա աւանդած պատմութիւնը, այլ՝ անհոգի հնախօսութիւն, քանզի իրեն կը պակսի ազգային հպարտանքի նուիրական զգացումը:
Գերազանցօրէն հայրենապաշտ - ահա՛ թէ ինչպիսի՛ն պիտի լինի պատմութեան դասատուն: Այդպիսին չէ՞ - ասել է՝ նրա տեղը դպրոցը չէ: Ասել է՝ բարոյապէս ազատ չէ իր ձեռքն առնելու մեր ցեղի կեանքի սրբազան գիրքը:

Գարեգին Նժդեհ, «Արաքս», 1930թ., թիւ 25, 26, 27

                      II

***
Արևն արդեն մեր տան պատշգա՛մբն է մտել․․․
Իմ եղբայրը կրտսեր, ես ու քեռուս որդին
Քնատ գլուխներս բարձերի տակ խցկել՝
Ո՜ւնկ չենք ուզում դնել տատիս փնթփնթոցին:

Տատս ամենօրյա թոնթորանքե՛րն է իր,
Մեզ ամոթանք տալով, դարձյալ վրա գցել․․․
Նրա գորովալի «ժամերգությունն» անգիր՝
Առավոտվա քնի մեր օրորն է դարձել․․․

«Լսո՞ւմ եք: Ա՜յ խոխերք: Վե՛ր կացեք: Ձեզ հե՛տ եմ:
Էն անիծյալ թո՜ւթը էսօր պիտի թափենք․․․
Էն, որ ձեզ խի՛ղճ չունեք, ես էն գլխից գիտեմ:
Գո՜նե ձեր թայերից մի քիչ ամաչեցեք․․․»:

Մեր նախաճաշն էլ սփռոցի տակ շարած՝
Տատս դեռ խոսելով ներս ու դուրս է անում․․․
Ու հավերի վրա ձայնը բարձրացրա՛ծ,
«Զինքն ազատած» մեզնից՝ այգիները գնում: